Foto chatGPT

Internet masofadan turib aloqa qilish imkonini beradigan texnologiya bo‘lib, uning ilk ko‘rinishi 1969-yilda paydo bo‘lgan. Biroq u oddiy odamlar uylariga keng kirib kelishi 1990-yillardan boshlangan. Yuqori tezlikdagi internet esa ko‘plab mamlakatlarda atigi so‘nggi 10–15 yil ichida keng tarqaldi. Shunga qaramay, juda qisqa vaqt ichida internet inson hayotining muhim qismiga aylandi. U orqali odamlar:

  • bir zumda xabar almashadi

  • deyarli bepul qo‘ng‘iroqlar qiladi

  • pul yuboradi

  • kerakli ma’lumotni tez topadi

  • ishlaydi va o‘qiydi

Ammo tasavvur qiling: bir kun kelib butun dunyo internetdan uzilib qolsa nima bo‘ladi? Buning ehtimoliy sabablaridan eng jiddiylaridan biri — kuchli quyosh chaqnashi hisoblanadi.

Quyosh chaqnashi internetni o‘chirib qo‘yishi mumkinmi?

Quyoshda vaqti-vaqti bilan juda kuchli zarralar va nurlanish portlashlari sodir bo‘ladi. Bu hodisa quyosh chaqnashi deb ataladi. Odatda bunday hodisalar katta muammo tug‘dirmaydi, lekin juda kuchli portlash sodir bo‘lsa, u Yerning elektromagnit maydoniga ta’sir qilib:

  • sun’iy yo‘ldoshlarni ishdan chiqarishi

  • elektr tarmoqlariga zarar yetkazishi

  • aloqa tizimlarini uzishi mumkin.

Shunga o‘xshash hodisa 1859-yilda yuz bergan. O‘sha paytda kuchli magnit bo‘ron sababli ko‘plab telegraf tizimlari ishlamay qolgan. Bu hodisa tarixda Carrington hodisasi deb nom bilan mashhur.

Internet bo‘lmasa odamlar qanday muloqot qiladi?

Bugungi kunda milliardlab odamlar ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlar orqali muloqot qiladi. Masalan, faqat bir ijtimoiy tarmoqning o‘zida kuniga milliardlab xabarlar yuboriladi.

Agar internet o‘chib qolsa:

  • messenjerlar ishlamaydi

  • ijtimoiy tarmoqlar yopiladi

  • ko‘pchilik yaqinlari bilan bog‘lana olmaydi.

Ba’zi odamlar mobil aloqa orqali bog‘lanishga harakat qiladi. Ammo mobil tarmoqlar ham ko‘pincha internet infratuzilmasiga bog‘langan. Shu sababli aloqa juda qiyinlashadi.

Natijada odamlar:

  • oddiy simli telefonlardan foydalanadi

  • pochta orqali xabar yuboradi

  • yoki shaxsan uchrashishga majbur bo‘ladi.

Internet o‘chishi iqtisodiyotga qanday ta’sir qiladi?

Internet bugungi iqtisodiyotning asosiy qismi hisoblanadi. Agar u ishlamay qolsa:

  • onlayn bank xizmatlari to‘xtaydi

  • mobil to‘lovlar ishlamaydi

  • bankomatlar ham pul bermasligi mumkin

  • ko‘plab kompaniyalar faoliyati to‘xtaydi.

Bunga real misol ham bor. 2011-yilda Misrda internet 5 kun o‘chirilgan. Natijada mamlakat iqtisodiyoti har kuni taxminan 18 million dollar zarar ko‘rgan. Umumiy yo‘qotish esa 90 million dollardan oshgan. Agar shunday holat butun dunyoda yuz bersa, iqtisodiy zarar juda katta bo‘lishi aniq.

Internet yo‘qolsa ishsizlik ko‘payishi mumkin

So‘nggi yillarda millionlab odamlar masofadan turib ishlash tizimiga o‘tgan. Ularning ish faoliyati to‘liq internetga bog‘liq.

Internet o‘chib qolsa:

  • masofaviy ishlar to‘xtaydi

  • ko‘plab kompaniyalar faoliyatini davom ettira olmaydi

  • minglab xodimlar vaqtincha ishidan ayrilishi mumkin.

Natijada odamlar yangi ish izlashga majbur bo‘ladi. Ko‘plab jarayonlar yana qo‘lda bajariladigan ishlarga qaytishi mumkin.

Internet yo‘qligi jinoyatchilikni oshirishi mumkinmi?

Agar internet to‘satdan o‘chib qolsa:

  • odamlar bankdagi pullaridan foydalana olmaydi

  • ish joylari yopiladi

  • jamiyatda vahima paydo bo‘lishi mumkin.

Bunday vaziyat ayrim hududlarda jinoyatchilik oshishiga sabab bo‘lishi mumkin. Biroq ayrim mutaxassislar boshqacha fikrda. Ularning aytishicha, internet yo‘qolsa insoniyat shunchaki bir necha o‘n yil oldingi hayot tarziga qaytadi. Ya’ni hayot taxminan 1980-yillardagi kabi bo‘lib qoladi.

Internetni butunlay o‘chirib qo‘yish mumkinmi?

Muhim savol: internetni bitta tugma bilan o‘chirib qo‘yish mumkinmi?

Javob — yo‘q. Internet butun dunyoga tarqalgan millionlab serverlar, kabel tarmoqlari va sun’iy yo‘ldoshlardan iborat. Shu sababli uni bitta markazdan boshqarib o‘chirib qo‘yishning iloji yo‘q. Internet faqat quyidagi holatlarda butun dunyo bo‘ylab ishlamay qolishi mumkin:

  • kuchli quyosh chaqnashi

  • global elektr tizimi ishdan chiqishi

  • yirik tabiiy yoki texnologik falokat.

Internet insoniyat tarixidagi eng muhim texnologiyalardan biridir. U juda qisqa vaqt ichida:

  • aloqa

  • savdo

  • ta’lim

  • ish

  • axborot almashinuvi sohalarini tubdan o‘zgartirdi.

Agar internet bir kun bo‘lsa ham butun dunyoda o‘chib qolsa, iqtisodiyot, aloqa tizimi va kundalik hayot jiddiy izdan chiqishi mumkin. Shu sababli zamonaviy jamiyat texnologiyalarga qanchalik bog‘lanib qolganini bunday tasavvur orqali yanada yaxshi tushunish mumkin.