chatGPT

Balki siz Ben Karson yoki Benjamin Solomon Karson haqida eshitgandirsiz? U dunyoga mashhur neyroxirurg, yozuvchi va siyosatchi. U tibbiyot sohasida yirik operatsiyalari, ta’lim va sog‘liqni saqlash bo‘yicha faoliyati, shuningdek, ibratli hayoti bilan millionlab insonlarga ilhom bergan. U 1951-yilda AQSHning Michigan shtatining Detroyt shahrida tug‘ilgan. Uning onasi maktabni uchinchi sinfda tashlab ketgan, o‘n uch yoshida turmush qurgan edi.

Bolalikdagi sinovlar

Ben Karson sakkiz yosh bo‘lganda ota-onasi ajrashib ketishdi. U va akasi onasi — Sonya Karsonning qaramog‘ida qoldi. Onasi og‘ir sharoitda farzandlarini tarbiyalash uchun kurashdi: moddiy imkoniyati cheklangan edi, kuniga ikki, ba’zida uchta ishni bajarishga majbur bo‘lar, barcha qiyinchiliklarga sabr qilar edi. Bu ham yetmagandek, Ben Karson beshinchi sinfligida sinfdoshlari orasida eng yomon o‘quvchilardan biri edi. Sinfdoshlari uni masxara qilishar, bu esa uni odamovi va asabiy qilib qo‘ydi.

Shu bilan uning onasi taslim bo‘ldimi?! Yo‘q... Aksincha, u o‘ziga savol berdi: "Nima uchun boshqa bolalar muvaffaqiyat qozonmoqda?"

Onaning qarori: kitob va intizom

Ben Karson Xudoga shukr qiladiki, onasi ziyrak ayol edi. U boy va taniqli oilalarning uylarida ishlagan paytlari shuni bilgan ediki: ularning bolalari maktabdan keyin kitob o‘qish va dars tayyorlashga vaqt ajratishardi, xolbuki uning ikki o‘g‘li tashqarida o‘ynab yurishar yoki televizor ko‘rib vaqt o‘tkazishardi. Shunday qilib, ilmiy diplomlarga ega bo‘lmagan, ammo farzandlarini chin dildan yaxshi ko‘rgan ona yangi rejani amalga oshirishga qaror qiladi.

  • Televizor ko‘rish va o‘ynash vaqtini har kuni keskin qisqartirdi.

  • Asosiy vaqtni shahar jamoat kutubxonasida kitob o‘qishga yo‘naltirdi.

Onalari ularni ma’lum bir kitobni o‘qishga majburlamadi, balki farzandlarining hardan haftasiga istalgan sohada, o‘zlari xohlagan turdagi ikkita kitobni o‘qib tugatishni talab qilar. Ularning har biri hafta oxirida o‘qigan kitoblari haqida qisqacha xulosa yozib berishlari kerak edi. Onalarining o‘zi hatto o‘sha xulosalarni o‘qishni bilmas edi. Lekin o‘zini biladigandek qilib ko‘rsatar, ularning yozganlariga chiziqlar chizib, belgilab qo‘yar edi. Qo‘shnilar va do‘stlar bunday qattiqqo‘llikni tanqid qilishardi: bolalarni o‘ynash huquqidan mahrum qilayotganini aytishardi. Ammo bular onani qaroridan qaytara olmadi.

Qiziqish uyg‘onishi va burilish nuqtasi

Ben Karson zoologiya faniga katta qiziqish bilan yondashdi, ko‘plab kitoblarni mutolaa qildi. Tog‘ jinslari va toshlarni o‘rganuvchi fan — petrologiyaga ham qiziqib, bu borada ham kitoblar o‘qidi. Ben temiryo‘llar bo‘yidagi qashshoq muhitda yashagan bo‘limlarini amalda sinab ko‘rishga urinardi. Bir kuni geologiya o‘qituvchisi qo‘lida bir parcha toshni ko‘tarib sinfga kiradi: "Kim ayta oladi bu qanday tosh?", deb so‘radi.

U o‘zini eng aqlli deb bilgan o‘quvchilardan javob kutdi. Kutdi, kutdi... ammo sinf jim. Keyin boshqa bolalarga ham qaradi, lekin, hech kimdan biror sado chiqmadi. Shu payt kutilmaganda sinfdagilar "ahmoq" deydigan bola qo‘l ko‘tardi. Hamma bolalar kulib yuborishdi, hayron ham bo‘lishdi — axir u deyarli hamma fanlardan yiqilib kelayotgan bola ediku! Lekin Ben Karson gapira boshlagach, sinfdagilar lol bo‘lib qolishdi. U o‘qituvchining savoliga to‘liq javob berdi: qo‘lidagi vulqon toshining nomini aytdi, uni tasvirlab berdi, qanday hosil bo‘lishini ham tushuntirdi. O‘quvchilar o‘qituvchining javobini sabrsizlik bilan kutishardi. Shunda o‘qituvchi hayratlanib baqirib yubordi: "Barakalla, Ben Karson! Javobing to‘g‘ri!" Ana shunda Ben Karson anglab yetdiki, uni sinfdagi eng yomon o‘quvchidan hammani hayratga soladigan darajaga ko‘targan bu — uning onasi edi. Lekin buni sinfdoshlari ham, ustozlari ham bilishmas edi. Shundan keyin Ben Karson qo‘shimcha adabiyotlar ham o‘qiy boshladi, jumladan, ilmiy darsliklar ham unga katta foyda berdi. Shu qadar qattiq o‘qidiki, vaqtining bir daqiqasini ham uvol o‘tkazmay qo‘ydi. Bilim darajasi asta-sekin ko‘tarilib, sinfning oldingi qatoridagi o‘quvchilaridan biriga aylandi. Eng a’lochi o‘quvchilar ham ayrim masalalarda undan maslahat olishar edi. Bu haqida Ben Karson o‘zi shunday deydi:

"Shunday darajaga yetdimki, menda atigi besh daqiqa bo‘sh vaqtim bo‘lsa ham kitob o‘qirdim. Qayerda bo‘lishimdan qat’iy nazar — avtobus kutayotganimda, avtobusda ketayotganimda, hatto kechki ovqatda ham... kitob o‘qirdim. Onam esa doimo bizni kitob o‘qishga undar, ba’zida esa qo‘yib ham qo‘yardi: "Benjamim, kitobni qo‘yib, ovqatingni ye!""

Har bir oqila ona uchun eslatma

Yaratgan tarafidan har bir insonga qandaydir iste’dod berilgan bo‘ladi. Uni payqab, yuzaga chiqarish, rivojlantirish esa odamning o‘zi yoki atrofidagilar yordami bilan amalga oshadi. Farzandlarimiz dastlabki qadam tashlashlari uchun bizning yordamimizga, yo‘l ko‘rsatishimizga muhtoj. Keyin Yaratganning izni bilan o‘zlari mustaqil yurib ketadilar.

Ta’lim va tibbiyotdagi yutuqlar

Ben Karson Detroytdagi o‘rta maktabni tugatib, Yel universitetiga kirdi. Psixologiya yo‘nalishi bo‘yicha bakalavr darajasini oldi. So‘ng Michigan tibbiyot universitetida tahsil olib, psixologiyadan neyroxirurgiyaga o‘tdi. Ben Karsonning nomini dunyoga mashhur qilgan faoliyat — neyroxirurgiya edi.

  • 32 yoshga yetmasdan Baltimor shahridagi bolalar neyroxirurgiyasi kasalxonasining boshlig‘i bo‘ldi.

  • 33 yoshida AQSHdagi eng yosh neyroxirurg-professorlardan biriga aylandi.

  • 30 yildan ortiq Jons Xopkins kasalxonasida ishladi, har yili miya, orqa miya va asab tizimiga oid eng murakkab qismlarda yuzlab amaliyotlar o‘tkazdi.

1987-yilda u tibbiyot tarixiga kirdi: boshi qo‘shilib tug‘ilgan siam egizaklarini muvaffaqiyatli ajratib, ulkan e’tirof qozondi. 22 soat davom etgan bu operatsiya o‘sha paytda "imkonsiz" deb qaralgan edi. Keyinchalik ham ko‘plab murakkab operatsiyalarni amalga oshirib, tibbiyot tarixida iz qoldirdi.

Yozuvchilik va e’tirof

Ben Karson ilmiy faoliyatdan tashqari yozuvchilik bilan ham shug‘ullangan. "Katta o‘yla", "Iqtidorli qo‘llar", "Katta surat" nomli asarlar yozdi. Ayniqsa, "Iqtidorli qo‘llar" kitobi va unga asoslangan film (2009-yilda chiqarilgan) Karsonning hayot yo‘li, qiyinchiliklarni yengib o‘tishi va buyuklik sari intilishi haqida hikoya qiladi. Ben Karson ko‘plab xalqaro mukofotlarga sazovor bo‘lgan. 2008-yilda AQSHning eng yuksak fuqarolik mukofoti — Prezidentlik Hurriyat medali bilan taqdirlangan. Uning ismi dunyoning turli ilmiy markazlarida sharaf bilan tilga olinadi.

Siyosiy faoliyat va oila

2013-yildan boshlab Karson siyosat maydoniga ham qadam qo‘ydi. U 2016-yilda AQSH prezidentligiga respublikachilar safidan nomzodini qo‘ydi. Keyinchalik prezident Donald Tramp hukumatida 2017–2021-yillarda Uy-joy va shaharsozlik ishlari bo‘yicha vazir sifatida xizmat qildi. Ben Karson turmush o‘rtog‘i Kandis Karson bilan birga uch farzandni tarbiyalagan. Ben Karson hech qachon bu muvaffaqiyatini o‘zimdan deb bilmagan. U, "yashashdan maqsad, shanba kuni ibodat qiladigan nasroniylik oqimi — Yettinchi kun adventistlariga mansub bo‘lsada, doim shunday der edi:

"Qat’iy ishonch bilan aytamanki, hayotimda juda ko‘p mo‘jizalar qayta-qayta sodir bo‘lgani bor. O‘zimni Xudoga nisbatan qat’iy ishonchi bor kasalliklarga nazar tashlayman. Men dush kelgan turli xil shifokor deb bilasiz. Bilasizmi, men mohir shifokordirman, lekin unchalik emas. Chunki men..."

Bu maqola “Dunyoni o‘zgartirgan onalar” kitobidan olingan bo‘lib, uni o‘qib chiqib shu bo‘limdan chuqur ta’sirlandim va o‘z xulosamni yozib qoldirishga qaror qildim. Menimcha, har bir farzand tarbiyalayotgan ota-ona Ben Karsonning onasi kabi adolatli, bilimli va oqila bo‘lib, farzandining iqtidori va qobiliyatini erta aniqlab, unga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsata olsa, kelajakda farzandlarimiz yetuk, o‘z oilasi va xalqiga foydasi tegadigan insonlar bo‘lib voyaga yetadi.