Mustaqillik tushunchasi va mohiyati :

Davlat mustaqilligi – bu xalqning o‘z taqdirini o‘zi belgilashga bo‘lgan eng oliy huquqi, o‘z erki va suverenitetini amalda ta’minlash jarayonidir. U nafaqat siyosiy va huquqiy tushuncha, balki jamiyatning ma’naviy-ruhiy, iqtisodiy, madaniy jihatdan ham erkin rivojlanishini anglatadi. Mustaqillik orqali davlat xalqaro maydonda mustaqil subyekt sifatida qatnashadi, o‘zining milliy manfaatlarini erkin ifoda etadi va himoya qiladi.

Mustaqillikning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:

• Suverenitet – davlatning o‘z hududi, tabiiy boyliklari va aholisi ustidan to‘liq hokimiyatga egaligi;

• Tashqi aralashuvdan holilik – ichki va tashqi siyosatni boshqa kuchlar bosimi ostida emas, balki mustaqil ravishda yuritish;

• Milliy manfaatlarni himoya qilish – milliy qadriyatlarni asrash, rivojlantirish, madaniyat va tilni qo‘llab-quvvatlash;

• Huquqiy asos – mustaqillik konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlanishi, xalqaro maydonda e’tirof etilishi.

O‘zbekistonda mustaqillik sari bosqichlar :

• O‘zbekistonning mustaqillik sari yurishi uzoq tarixiy ildizlarga ega. Asrlar davomida bu hududda mustaqil davlatlar – Qadimgi Turon, So‘g‘diyona, Xorazm, Turk xoqonligi, Temuriylar davlati bo‘lgan. XIX asr oxiri – XX asr boshida esa bu yurt Rossiya imperiyasi tarkibiga, keyinchalik esa Sovet Ittifoqiga qo‘shib olindi.

• XX asr oxiriga kelib, butun SSSR hududida mustaqillikka intilish kuchaydi. Bu jarayon O‘zbekistonda ham keng aks-sado berdi:

• 1990-yil 20-iyun – O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi “Davlat mustaqilligi Deklaratsiyasi”ni qabul qildi. Bu hujjat suverenitetning huquqiy poydevorini yaratdi.

• 1991-yil 31-avgust – O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining navbatdan tashqari sessiyasida “O‘zbekiston Respublikasining davlat mustaqilligini e’lon qilish to‘g‘risida”gi qaror qabul qilindi.

• 1991-yil 1-sentabr – O‘zbekiston Respublikasining Mustaqillik kuni sifatida belgilandi.

Shu tariqa, xalqimiz o‘z tarixida yangi davrga – mustaqil taraqqiyot bosqichiga qadam qo‘ydi.

Mustaqillikning huquqiy va siyosiy asoslari :

• 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mustaqillik g‘oyasining huquqiy kafolati bo‘ldi. Konstitutsiyada davlat suvereniteti, hududiy yaxlitligi, xalqning hokimiyat manbai ekani mustahkamlab qo‘yildi. Shuningdek, O‘zbekiston mustaqil tashqi siyosat yuritish, xalqaro shartnomalar tuzish, milliy valyutani joriy etish, Qurolli Kuchlarni shakllantirish kabi huquqlarga ega bo‘ldi.

Mustaqillikning ma’naviy-ma’rifiy ahamiyati :

• Mustaqillik millatning o‘zligini anglashini, milliy qadriyatlarni tiklash va rivojlantirishni jadallashtirdi. O‘zbek tilining davlat tili maqomi mustahkamlandi, tarixiy shaxslarimizning merosi qayta tiklandi, milliy bayramlar – Navro‘z, Ramazon hayiti, Qurbon hayiti davlat darajasida nishonlana boshladi. Ta’lim tizimi isloh qilindi, yangi oliy ta’lim muassasalari, ilmiy markazlar tashkil etildi.

Mustaqillik kunining nishonlanishi :

• Har yili 1-sentabr O‘zbekistonda umumxalq bayrami sifatida keng nishonlanadi. Shu kuni poytaxt va barcha hududlarda tantanali tadbirlar, konsert dasturlari, ommaviy yurishlar, sport musobaqalari o‘tkaziladi. Mustaqillik kuni – bu nafaqat bayram, balki yosh avlodga tarixiy xotira, vatanparvarlik, erkinlik va mas’uliyat tuyg‘ularini singdiradigan katta tarbiyaviy maktabdir.

Mustaqillikning bugungi davrdagi vazifalari :

• Bugungi kunda mustaqillikni saqlash va mustahkamlashning asosiy sharti – bu yurt tinchligi, millatlararo totuvlik va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdir. Shuningdek, yosh avlodni Vatanga muhabbat, milliy qadriyatlarni asrash va zamonaviy bilimlar bilan qurollantirish ham dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda.

Davlat mustaqilligi – xalqning erkinligi, suvereniteti va farovon kelajagining asosi. U tarixiy imkoniyatni amalda ro‘yobga chiqarish, milliy manfaatlarni himoya qilish va taraqqiyot yo‘lida qat’iyat bilan harakat qilishni taqozo etadi. Mustaqillikni asrash – har bir fuqaroning burchi va sharafli vazifasidir.