homiladorlik
foto copilot

Homiladorlik- ayol organizmida ko'plab o'zgarishlar va yangi fiziologik jarayonlar boshlanishiga sabab bo'ladigan davrdir. Bu davrda ayolning jismoniy va ruhiy holati keskin o'zgarishi mumkin. Homladorlikning birinchi uch oyligida ko'pincha toksikoz deb ataladigan holat yuzaga keladi. Toksikoz- homladorlikni boshdan kechirayotgan ayolning sog'lig'iga ta'sir etadigan va ko'plab noqulay alomatlar bilan ifodalanuvchi holatdir. Bu holatning sabablari, belgilari va davolash usullari haqida bilib olishingiz mumin:

1. Toksikozning sabablari

Homladorlik toksikozining asosiy sababi, ayol organizmda yuz beradigan gormonal o'zgarishlardir. Homladorlikda ko'p miqdorda ishlab chiqariladigan hCG (homladorlik gormoni), progesteron va estrogen kabi gormonlar, organizmda turli xil fiziologik o'zgarishlarni keltirib chiqaradi, bu esa toksikozga olib keladi.Shuningdek, boshqa muhim omillar ham toksikozning rivojlanishiga sabab bo'lishi mumkin: 

Gormonlar va gormonal o'zgarishlar: Homladorlik boshlanishi bilan organizmda progesteron va hCG  darajalari keskin oshadi. Bu gormonlar homilaning o'sishi uchun zarur bo'lsa- da, ular ayolning oshqozon- ichak tizimiga salbiy ta'sir qilishi va ko'ngil aynishi yoki qayt qilish kabi alomatlarni yuzaga keltirishi mumkin.

Immun tizimining o'zgarishi: Homladorlikda ona va bola organizmi o'rtasidagi immunologik o'zgarishlar yuzaga keladi. Bu jarayonlar ba'zi ayollarda toksikozni kuchaytirishi mumkin. Immun tizimi homilani o'ziga qarshi bir narsa deb tanib qolishi mumkin, natijada organizmda yallig'lanish jarayonlari yuzaga keladi.

Metabolik o'zgarishlar: Homladorlikda metabolizm tezlashadi, bu esa organizmning oziq- ovqatni qayta ishlash va energiya ishlab chiqarish jarayonlarini o'zgartiradi.Bu o'zgarishlar ko'ngil aynishi va boshqa toksikoz belgilari keltirib chiqarishi mumkin.

Genetik omillar: Ba'zi ayollar oilaviy tarixiga asoslanib toksikozga moyil bo'lishlari mumkin.Agar onalar yoki boshqa ayollar oilada homladorlikda toksikozni boshdan kechirgan bo'lsa, ularning qizlarida ham bu holat yuzaga kelishi mumkin.

2. Toksikozning belgilari

Homiladorlik toksikozining alomatlari, odatda homladorlikning birinchi uch oyida, ayniqsa, ertalabki vaqtlarda kuzatiladi. Biroq, ba'zi hollarda bu alomatlar homladorlikning oxiriga qadar davom etishi mumkin. Toksikozning asosiy belgilariga quyidagilar kiradi:

Ko'ngil aynishi va qayt qilish: Eng keng tarqalgan toksikoz belgilari qatoriga kiradi. Ko'p ayollar ertalab, hatto kunning boshqa vaqtlarida ham ko'ngil aynishi va qayt qilishdan shikoyat qiladilar. Ba'zi holatlarda bu holat juda kuchli bo'lishi mumkin.

Oshqozon va ichak tizimining buzulishi: Ba'zi ayollar ovqatni hazm qilishda qiyinchiliklarga duch keladilar, ba'zida esa ichak faoliyati o'zgaradi, ich qotishi yoki diareya kabi holatlar kuzatilishi mumkin.

Og'ir bosh og'rig'i: Gormonlarning o'zgarishi, shuningdek, qon bosimining pasayishi bosh og'rig'ini keltirib chiqarishi mumkin. 

Uyqu buzulishi: Toksikozga chalingan ayollar ko'pincha uyqu bilan bog'liq muammolarni boshdan kechiradilar. Ular kechasi uxlay olmaydilar yoki ertalabki uyqudan so'ng ham o'zlarini charchagan his qiladilar.

Shish va shikastlanishlar: Tanadagi suv balansining buzulishi va o'zgarishlar tufayli, ba'zi ayollarda oyoqlarda yoki qo'llarda shishish ko'rinishi mumkin.

Kayfiyatning o'zgarishi: Gormonal o'zgarishlar va umumiy stress bilan bog'liq kayfiyat o'zgarishlari ham toksikozning alomatlari qatoriga kiradi.

3. Toksikozni davolash

Homladorlikda toksikozni davolashda asosiy maqsad- ayolning sog'lig'ini saqlash va bola uchun xavfsiz sharoit yaratishdir. Toksikozni davolash uchun bir nechta usullar mavjud, ulardan ayrimlari quyidagilar:

Suyuqlikni ko'paytirish: Dehidratatsiyani oldini olish uchun, toksikozdan aziyat chekishda ayolga ko'plab suyuqliklar ( suv, salqin ichimliklar, ekstra shakarsiz choylar) ichish tavsiya etiladi. Bu, ayniqsa, qayt qilish yoki ich ketish holatlarida juda muhimdir.

Yengil va oson hazm bo'ladigan ovqatlar: Toksikozga chalingan ayollar yengil, yog'siz va oson hazm bo'ladigan ovqatlarni tanlashlari lozim. Ular tez- tez, lekin kichik porsiyalar bilan ovqatlanishlari kerak. Zanjabil yoki limon kabi tabiatda yengil antiemetik ta'sir ko'rsatadigan o'simliklardan ham foydalanish mumkin.

Dam olish va stressni kamaytirish: Homladorlikdagi toksikozni kamaytirish uchun ayolning jismoniy va ruhiy holatini yaxshilash zarur. Yengil jismoniy mashqlar, meditatsiya yoki yoga yordamida stressni kamaytirish mumkin.

Vitaminlar va qo'shimchalar: Homladorlikdagi toksikozni kamaytirish uchun ba'zi vitaminlar va minerallar, xususan, foliy kislotasi va B6 vitamini qo'shimchalari tavsiya etilishi mumkin.Biroq, bularni faqat shifokor ko'rsatmasiga asosan qabul qilish zarur.

Dorilar: Og'ir toksikoz holatlarida, ayniqsa, muntazam qayt qilish yoki dehidratatsiya kuzatilsa, shifokor tomonidan tayinlangan dorilar (masalan, antiemetiklar) qabul qilinishi mumkin. Bu dorilar homilaga zarar yetkazmasdan, ona organizmining holatini yaxshilashga yordam beradi.

Homiladorlik paytida erta toksikoz qachon boshlanadi?

Erta toksikoz odatda homiladorlikning birinchi yarmida sodir bo'ladi. Odatda toksikoz belgilari platsenta shakillanishi tugaganidan keyin, ya'ni homiladorlikning 12-13 haftasida to'xtaydi. Oddiy homiladorlik paytida ayol tanasida deyarli barcha organlar va tizimlar faoliyatidagi adaptiv o'zgarishlar ro'y beradi. Ular ichki sekretsiya bezlari ishtirokida asab tizimi tomonidan tartibga solinadi. Toksikoz esa kelajakdagi ononing tanasining moslashuvchan mehanizmlarning rivojlanayotgan homila ehtiyojlarini yetarli darajada qondira olmasligidan kelib chiqadi.

Toksikozning yana bir nechta belgilari

Homilador ayollarda dermatoz- bu homiladorlik paytida yuzaga keladigan va keyinchalik yo'q bo'lib ketadigan teri kasalliklari guruhi. Homiladorlikning dastlabki davrida dermatoz homilador ayolning tanasida immunitet buzulishi natijasida yuzaga keladi. Shuningdek ovqat hazm qilish va endokrin tizim kasalliklari bilan kasallangan bemorlarda tez- tez uchraydi. Homiladorlikda dermatozning eng keng tarqalgan shakli bu qichishish. U terining kichik qismida paydo bo'lishi yoki butun tanaga, shu jumladan oyoq va kaftlarga tarqalishi mumkin.

Homilador ayollarda tetaniya (xorea)- Bu holat paratiroid bezlari faoliyati pasayganda paydo bo'ladi. Bu tanadagi kalsiy almashinuvining buzulishiga olib keladi. Klinik jihatdan kasallik mushaklarning og'riqlari bilan namoyon bo'ladi. Ko'pincha og'riqlar barmoqlarda, ba'zida yuzning mushaklarida paydo bo'ladi.

Homilador ayollarda ortiqcha so'lak ajralishi- suyuqlikning katta yo'qotilishi bilan bog'liq so'lak ko'payishi (kuniga 1 litrgacha). So'lak ajralishi toksikozning mustaqil namoyon bo'lishi yoki homilador ayollarda qusishni keltirib chiqarishi mumkin. So'lak ishlab chiqarishda nafaqat markaziy asab tizimidagi o'zgarishlar, balki gormonal o'zgarishlar ta'sirida so'lak bezlari va ularning kanallaridagi mahalliy buzilishlar ham muhimdir.

Homilador ayollarda bronxial astma- bu toksikozning juda kam uchraydigan shakli.

Qayd uchun eslatma! Erta toksikoz rivojlanishning sabablari va mehanizmlarini tushuntirishga harakat qiladigan ko'plab nazariyalar mavjud: eng mashhurlari neyro- refleks va immunologik.

Neyro- refleks nazariyasiga ko'ra, qusish miya po'stlog'i va po'stloq osti tuzilmalari o'rtasidagi munosabatlarning buzilishi tufayli yuzaga keladi. Homiladorlik paytida himoya reflekslarining aksaryati, shu jumladan nafas olish va yurak faoliyati uchun javob beradigan miyaning po'stloq osti tuzulmalari odatdagidan ko'ra intensiv ishlay boshlaydi. Po'stloq osti tuzulmalarning bir xil joylarida qusish va so'lak markazlari joylashgan deb hisoblanadi. Ular qo'zg'alish jarayonlarida ham qatnashadilar. Shuning uchun qusishdan oldin ko'ngil aynish va chuqur nafas olish, yurak urish tezligi, so'lak hajmining ko'payishi, tomirlar spazmi tufayli oqarish, hidning o'zgarishi kabi hodisalar bo'lishi mumkin.

Toksikoz rivojlanishda immunologik kasalliklar ma'lum rol o'ynaydi.Qusishni boshlash vaqti odatda platsentada qon aylanishining shakillanishiga, oq qon hujayralari rivojlanishning ko'payishiga, immunitet reaksiyalarida qatnashadigan limfotsitlarga to'g'ri keladi. Homila onaning tanasiga begona bo'lib, uning immuniteti unga shunday ta'sir ko'rsatadi. Ushbu immun hujayralarini to'playdigan plasentaning to'liq pishib yetishidan so'ng, toksikoz odatda yo'qoladi.

Inson xorionik gonadotropini (HGCH) homilador ayollarda qusishni rivojlanishida ma'lum rol o'ynaydi. Ushbu gormon homiladorlik paytida plasenta tomonidan ishlab chiqariladi. Uning yuqori konsentratsiyasi qusishni qo'zg'atishi mumkin.

Toksikozda fizioterapiya

Toksikozda farmakologik bo'lmagan vositalar orasida fizioterapiya mashqlari yaxshi ta'sir ko'rsatadi. Mashqlar to'plamiga yurish, qorin va oyoq- qo'l mushaklarini cho'zish bilan birga chuqur nafas olish kiradi. Egilishlarni istisno qilish kerak, ular ko'ngil aynishini kuchaytirishi mumkin.Kompleks tarkibiga qo'l, oyoq mushaklarini mashq qilish, bo'shashish uchun dinamik mashqlar kiradi. Davolash gimnastikasi nafas olish texnikasi bo'yicha mashqlarni ham o'z ichiga oladi. Natijada, tanani kislorod bilan to'yingan, qusish markazining qo'zg'aluvchanligi pasayadi- toksikoz susayadi.

Toksikozda lazer terapiyasi

Erta toksikozning murakkab terapiyasida qon geliy- neon lazer bilan venaga joylashtirilgan igna orqali nurlanadi. Muolaja 15-20 daqiqa davom etadi.Terapevtik ta'sirga lazerning qon hujayralariga ta'siri, uning xususiyatlarining o'zgarishi, qonda biologik faol moddalar to'planishi tufayli erishiladi. Natijada hujayralardagi metabolizmi o'zgaradi, to'qimalar va organizmning noqulay sharoitlarga chidamliligi oshadi va hayotiylik kuchayadi.

Toksikozda akupunktura

Bular tanadagi va yuzdagi biologik faol nuqtalar va zonalarni tirnash xususiyati asosida davolash usullari. Erta toksikoz bilan bunday ta'sir homilador ayolning asab tizimining tarangligini o'zgartiradi.Akupunktura seansi haftasiga 1- 2 marta amalga oshiriladi va 15- 30 minut davom etadi.

Homilador ayollarning ertalabki toksikozi va qusishi uchun nuqtali massaj usuli samarali bo'ladi. Buning uchun bilagingizni ichki tomonda, o'rtada, kaftning yuqorisida joylashgan 3 ko'ndalang barmoq ustida joylashgan nuqtaga barmog'ingizni bosishingiz kerak.

Toksikozda aromaterapiya

O'simlik hidlaridan foydalanish- kelajakdagi ona va bolaga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Yoqimli hiddan nafas olib, yaxshi psixologik ta'sirga erishishingiz, yaxshi kayfiyat yaratishingiz va toksikoz belgilarini kamaytirish mumkin. Homiladorlik paytida asosan aroma lampalari, xo'shbo'y medallar, yostiqchalar va paketlar ishlatiladi.Ko'ngil aynishi va qayt qilishni yengillashtirish uchun lavr, limon, lavanda, haqiqiy kardamon, ukrob, melissa, yalpiz, qizilmiya, evkalipt, zanjabil moylari mos keladi. Havoni xo'shbo'ylantirish uchun quyidagi aralashmani tayyorlasa bo'ladi- 3 tomchi lavanda yog'i, 1 tomchi yalpiz moyi, 1 tomchi evkalipt moyi.

Toksikoz darajalari

Erta homiladorlik toksikozning asosiy belgisi qusishdir. Uning paydo bo'lish chastotasiga, shuningdek, kelajakdagi onaning tanasida metabolik kasalliklarning darajasiga qarab, shifokorlar homilador ayollarda qusishning og'irlik darajasi uch darajasini ajratadilar.

Toksikoz darajalarini ajratish

  • Toksikozni yengil darajasi bilan och qoringa yoki ovqatdan so'ng qusish kuniga 3-5 marta kuzatiladi. Qusishga qaramay, oziq- ovqatning bir qismi hali ham saqlanib qoladi va bunday homilador ayollarda sezilarli darajada vazn yo'qotish kuzatilmaydi. Umumiy holat sezilarli darajada zarar ko'rmaydi, qon va siydik sinovlarida o'zgarishlar bo'lmaydi. Bunday qusish turli xil dori- darmonlarga qarshi vositalar bilan osonlikcha davolanadi va ko'pincha parhez va dam olish normallashgandan so'ng o'z- o'zidan o'tib ketadi.
  • Toksikozni o'rtacha darajasi bilan (mo'tadil) qanday oziq- ovqat iste'mol qilinishidan qat'iy nazar, kuniga 10 martagacha qusish ko'payishi bilan ifodalanadi. Doimiy ko'ngil aynish xarakterlidir. Tana suvsizlanadi, tana vazni 3- 5 kg ga kamayadi (dastlabki vaznning 6%). Homilador ayollarning umumiy ahvoli yomonlashadi.Kelajakdagi onalar zaiflik, befarqlik, ko'z yoshlari, ba'zida depressiyadan shikoyat qiladilar. Teri rangpar, quruq, til oq qoplama bilan qoplangan bo'ladi va terining sarg'ishligi qayd etilishi mumkin.
  • Toksikozni og'ir darajasi (homilador ayollarning haddan tashqari qusishi) kam uchraydi. Qusish chastotasi kuniga 20 martagacha yoki undan ko'p bo'ladi. Haddan tashqari qusish kuchli suvsizlanish va intoksikatsiya bilan tavsiflanadi.Ushbu holat o'rtacha og'irlikdagi homilador ayollarda qusishning davomi sifatida yuzaga kelishi yoki og'irlashishi mumkin. Haddan tashqari qusish bilan tana vazni tezda pasayadi, o'rtacha haftada 2-3 kg ga kamayadi, teri quriydi va yumshoq bo'ladi, teri osti yog'i tezda yo'qoladi, til va lablar quriydi, og'izdan aseton hidi seziladi, tana harorati 38 darajaga ko'tarilishi mumkin.

O'rtacha va og'ir toksikoz kasalxonada davolanadi.