Foto Gemini

O‘ziga bo‘lgan ishonch bolalikdan shakllanadi va butun hayot davomida rivojlanib boradi. Bola o‘zini qanday qabul qilishi, o‘z qadrini qanday his qilishi — ko‘p jihatdan ota-onaga bog‘liq. Uyda berilgan tarbiya, aytilgan so‘zlar va ko‘rsatilgan munosabat bola qalbida “ichki ko‘zgu”ni shakllantiradi.

1. O‘ziga ishonchi past belgilariga e’tibor bering

Ba’zi belgilarni e’tiborsiz qoldirmaslik kerak. Masalan: Bola yolg‘iz o‘zi biror ish qilishdan qochadi.

Tez-tez yordam so‘raydi, hatto oddiy vazifalarda ham.

“Men qila olmayman”, “Menda chiqmaydi” kabi iboralarni ko‘p ishlatadi. O‘z qobiliyatlariga shubha bildiradi.

Agar bunday holatlar tez-tez kuzatilsa, bu bolaning ichki ishonchi sustligini anglatishi mumkin.

2. Barqaror kundalik tartib yarating

Kattalar uchun erkin va tartibsiz hayot qiziqarli tuyulishi mumkin. Ammo bola uchun muntazam kun tartibi xavfsizlik hissini beradi.

Agar bola:

Har kuni nima bo‘lishini bilsa,

Qachon o‘qish, qachon o‘ynash, qachon dam olishni tushunsa, u o‘zini nazorat ostida va ishonchliroq his qiladi. Bu esa ichki barqarorlikni mustahkamlaydi.

3. Savollariga halol javob bering

Bola savol bersa, uni e’tiborsiz qoldirmang. “Katta bo‘lganda bilasan” deyish o‘rniga, yoshiga mos, tushunarli javob bering.

Halollik:

Bola sizga ishonishini oshiradi. Uning fikrlari muhim ekanini ko‘rsatadi. O‘z fikrini bildirishdan qo‘rqmaslikka o‘rgatadi.

4. O‘rganishni rag‘batlantiring va yutuqlarni nishonlang

Bolaning muvaffaqiyati katta yoki kichik bo‘lishidan qat’i nazar, uni e’tirof etish muhim.

Masalan: Mustaqil kiyina oldimi? Maqtang.

Yangi she’r yodladimi? Qadrini biling.

Birinchi marta velosiped haydadimi? Qo‘llab-quvvatlang.

Bu bolaga “Men qodirman” degan ichki ishonchni beradi.

5. Ishonchli bo‘ling

Bolaga berilgan va’dani bajarish — bu oddiy tarbiya emas, balki ishonch poydevori. Agar ota-ona: Va’dasiga sodiq bo‘lsa, ochiq va halol muloqot qilsa,

So‘z va amal birligini ko‘rsatsa,

bola o‘zini xavfsiz his qiladi va boshqalarga ishonishni o‘rganadi.

“Bola uyida ko‘rgan narsasidan o‘rganadi” degan hikmat bejiz emas.

O‘ziga ishonch qanday shakllanadi?

Ota-onalar, o‘qituvchilar va bola hayotidagi muhim insonlar uning “ko‘zgusi” hisoblanadi. Bola o‘zini ular orqali ko‘radi.

Agar bola:

“Sen aqllisan”,

“Sen uddalaysan”,

“Xatolaring — bu o‘sish jarayoni”

kabi ijobiy signal olsa, sog‘lom o‘ziga ishonch rivojlanadi.

“Ichki baholash mexanizmi” nima?

Har bir insonda o‘zini baholovchi ichki tizim mavjud. U ijobiy va salbiy fikrlar asosida shakllanadi.

Agar salbiy fikrlar ko‘p bo‘lsa:

Bola o‘zini keraksiz his qilishi mumkin.

O‘zini boshqalardan past deb o‘ylashi mumkin.

Shuning uchun vaqti-vaqti bilan bolaning ishonchini “ijobiy ta’sirlar bilan oziqlantirish” zarur:

Samimiy maqtov

E’tibor

Mehr

Qo‘llab-quvvatlash

Farzandingizning o‘ziga ishonch darajasini aniqlash so‘rovnomasi

Quyidagi savollarga “Ha” yoki “Yo‘q” deb javob bering:

  1. Farzandingiz o‘zi haqida gapirganda kuchli tomonlaridan ko‘ra kamchiliklari haqida ko‘proq gapiradimi?

  2. Maqtov eshitganda ijobiy jihatlarini kamsitadimi?

  3. O‘zini tez-tez past baholaydimi?

Mustaqil harakat qilishda ishonchsizlik ko‘rsatadimi?

  1. O‘zini boshqalar bilan taqqoslab, o‘zini past deb biladimi?

  2. Yangi narsalardan qo‘rqadimi yoki moslashishda qiynaladimi?

  3. Muvaffaqiyatsizlikdan yoki yaqinlarini xafa qilishdan qo‘rqadimi?

  4. Uni qanday bo‘lsa, shunday qabul qilishmayotganini his qiladimi?

  5. Tez taslim bo‘ladimi yoki salbiy fikrlashga moyilmi?

  6. O‘zidan real bo‘lmagan natijalarni talab qiladimi?

Natijani tahlil qiling:

Agar bir nechta savolga “Ha” deb javob bergan bo‘lsangiz, farzandingizning o‘ziga ishonchini mustahkamlash ustida ishlash zarur.

Agar javoblarning aksariyati “Yo‘q” bo‘lsa, bolaning ishonchi yetarli. Uni qo‘llab-quvvatlashni davom ettiring va muvozanatni saqlang.