Shunchalik nozik bo‘lishni istardim

Qishda tong saharlari to‘q bo‘ladi. Osmonda quyosh bor, lekin erga iliqlik yetib kelmaydi. Qor hamon erimay turadi. Kollej hovlisidagi barakli archa novdalari ham shu sukunatga botgandek – bir-biriga qattiq tikilgan, egilmas daraxtlar. Harbiy intizomga asoslangan texnikumda birgina shivir ham odob buzilishi hisoblanadi. Farrux bu tartibga ko‘nikkan. Ko‘nikish – qabul qilish emas. Faqat yashashning boshqa iloji yo‘q edi.

U sinf sardori edi. Har kuni ertalab kursdoshlari tizilib turardi. Kimning sochi tartibsiz, kimning etik uchida loy iz qolgan – barchasi uning javobgarligida. O‘qituvchi kelganda har bir satrni zo‘raki qat’iyat bilan aytardi: “Safga kelganlar soni to‘qqiz. Bitta yo‘q. Sababini aniqlayman.” So‘ng oldinga o‘tib, yetimday sukunatdagi kursdoshlariga boshini egmay, sovuqqonlik bilan termulardi.

Bu qobiq ostida esa bir narsa yurardi – qattiq, lekin yurakni ezadigan og‘riq. Farrux buni aniq ifodalay olmasdi. Uning ichida ohang bor edi, lekin kuy yo‘q. Ko‘z yoshlari bor edi, lekin yig‘lashga ruxsat yo‘q. Ba’zida darslar tugab, kechqurun xona jim bo‘lib qolganda, daftarining oxirgi betiga shunday yozib qo‘yardi:

“Shunchalik nozik bo‘lishni istardim. Ammo bu yerda noziklik jinoyat.”

Bir kuni shu daftarni xona ustidagi kitoblar orasida unutib qoldirdi. E’tibor bermadi. Ertasiga esa hamma narsa o‘zgardi.

> Kamoliddin – birinchi qatorda o‘tiradigan, sokin, ko‘p gapirmaydigan yigit – o‘sha kuni darsga kelmadi. Dars oxirida esa xabar yetdi: u hushsiz yotardi. Kurs rahbari “bu bolaning asabi sust bo‘lsa kerak” deganicha xonani tark etdi. Hech kim so‘ramadi: nima bo‘ldi? Nega bunday bo‘ldi?

 

Farrux esa kechasi uyg‘onib ketdi. Yostig‘i ho‘l edi. U hech qachon yig‘lamagan, lekin yuragi to‘lib, ko‘z yoshlari o‘ziga so‘roqsiz to‘kilgan edi.

Ertasi kuni ertalab yig‘ilishda o‘qituvchidan so‘z so‘radi. Hammani hayron qoldirib, sahnaga chiqdi. Gapira boshladi:

— Bilaman, bu yerda qat’iylik qadrlanadi. Men ham shunday bo‘lishga harakat qildim. Lekin ba’zan... ba’zan yurak jim tura olmaydi. Kamoliddin ketdi, sababsiz emas. Ehtimol, biz – men – eshitmadim, ko‘rmadim, shunchaki intizomni ustuvor bildim. Lekin insonlar buyruq bilan emas, tushunish bilan yashaydi. Biz yurakni yo‘qotyapmiz.

Zal sukunatga cho‘mdi. O‘qituvchilar bir-biriga qarab qo‘ydi. Kimdir jilmaydi, kimdir bosh chayqadi. Lekin bir inson – tarix fani o‘qituvchisi – unga yaqinlashdi, ovozini pastlatib dedi:

— Yodingda tut, eng kuchli boshqaruvchi yurakni boshqaradigandir.

Farrux o‘sha kundan keyin sardorligidan voz kechmadi. Faqat endi buyruq bermasdan oldin so‘rardi. Tanbeh bermasdan oldin tinglardi. Yuragida avval cho‘kib ketgan, endi esa suzib chiqqan bir ovoz bor edi.

U har kecha daftarining bir chetiga yozardi. Bir xil jumlani, yana va yana:

“Shunchalik nozik bo‘lishni istardim... Men nozik qoldim. Endi boshqarish ham noziklik bilan boshlanadi.”

Hikoya tugadi.

Ixtiyor Mamatmurod 11.10.2025